POLDERHEMEL | Albert Einstein

Emmeloord

Aflevering 1058

17 FEBRUARI – 24 FEBRUARI Een al lang voorzegd verschijnsel, namelijk zwaartekrachtsgolven, is onlangs echt waargenomen. Het bestaan van zwaartekrachtsgolven is al 100 jaar geleden voorspeld in de relativiteitstheorie van Albert Einstein. Tot voor kort waren deze minieme rimpelingen in de ruimtetijd nooit waargenomen. LIGO Een speciaal observatorium, de Laser Interferometry Gravitational-Wave Observatory, houdt zich bezig met het detecteren van zwaartekrachtsgolven. De apparatuur moet enorm gevoelig zijn omdat het verschijnsel zeer subtiel is. De detectie van zwaartekrachtsgolven is voor de laatste opwaardering van de apparatuur nooit gelukt. Maar na de opwaardering van LIGO die alles veel gevoeliger heeft gemaakt was het meteen raak. Op 14 september 2015, aan het begin van een gezamenlijke meetcampagne, hebben detectoren op twee verschillende locaties in de Verenigde staten tegelijkertijd een zwaartekrachtsgolf waargenomen. Een zwaartekrachtsgolf is een minieme rimpeling in de ruimtetijd, een 'weefsel' in 4 dimensies. Dat betekent dat zowel de ruimte als de tijd kortstondig iets vervormd worden. De oorsprong van de zwaartekrachtsgolf is ook achterhaald. Versmelting zwarte gaten Op zo'n 1,5 miljard lichtjaren afstand zijn twee zware zwarte gaten (30 en 35 zonsmassa's) die snel om elkaar heen spiraalden uiteindelijk op elkaar gebotst en samengesmolten. Hierbij is een flinke hoeveelheid massa (3 zonsmassa's) omgezet in energie. In slechts 0,2 seconden was het gebeurd. De uitgestraalde energie bedroeg 3000 maal de energie die de zon gedurende haar hele bestaan uitstraalt. Dat is onvoorstelbaar veel energie. De plotselinge massa-afname ten gevolge van de samensmelting veroorzaakte een schok in het 'weefsel' van de ruimtetijd; een zwaartekrachtsgolf. Het resulterende samengesmolten zwarte gat is 62 zonsmassa's zwaar. De detectie van de hier ontstane zwaartekrachtsgolf is een primeur in de sterrenkunde. Ook in Italië staat een gevoelige laser-interferometer, VIRGO, vergelijkbaar met de apparatuur van LIGO. Ook deze wordt opgewaardeerd tot een veel grotere gevoeligheid. Later dit jaar zal LIGO met VIRGO gaan samenwerken. Daardoor kan de herkomstrichting van gedetecteerde zwaartekrachtsgolven nog veel nauwkeuriger worden vastgesteld. Aan de hemel valt deze week te bekijken: ZON- EN MAANTIJDEN (zaterdag 20 februari) Zon op: 07.45 uur; onder 17.58 uur. Maan op: 15.47 uur; onder 06.52 uur (zondag). MAAN – De schijngestalte van onze wachter neemt deze week verder toe. Op maandag 22 februari is het om 19.20 uur Volle Maan (geheel zichtbaar, sterrenbeeld Leeuw). PLANETEN – Nog steeds zijn er planeten zichtbaar aan de ochtendhemel. Van het zuiden tot het westen: Saturnus, Mars en Jupiter. Mars en Saturnus naderen elkaar. Meteoren Af en toe verschijnen er meteoren vanuit het hemelgebied van sterrenbeeld Maagd: Virginiden, langzame meteoren. Een vuurbol is mogelijk. Maximaal zullen er vijf per uur verschijnen. De zwerm blijft actief tot 15 april. René P. Elings, tel. 0527-699142 / 06-51931417; e-mail: rpelings@hotmail.com.

Auteur

redactie