Analyse: tactische blunders maken vertrouwenscrisis compleet

LELYSTAD

Als je een politiek debat met een voetbalwedstrijd kunt vergelijken, dan hebben VVD, CDA en D66 in Provinciale Staten woensdag hun wedstrijd op tactische blunders verloren. De inzet was simpel: SP-gedeputeerde Ad Meijer via een motie van wantrouwen naar huis sturen.

Maar Ad Meijer kon donderdag gewoon weer met zijn broodtrommel naar de Visarendreef 1, om zijn werk als gedeputeerde voort te zetten.

Het zijn van die momenten dat de politiek zich niet van haar fraaiste kant laat zien, een debat over een motie van wantrouwen. Inhoud en politiek opportunisme wisselen elkaar af en ook in de hitte van de strijd proberen partijen elkaar vliegen af te vangen. Tegelijkertijd was het debat van woensdagavond voor mensen die van politieke debatten houden smullen. Want, om maar even bij de beeldspraak van een voetbalwedstrijd te blijven: VVD, CDA en D66 stonden tot twee minuten voor tijd voor, en verspeelden daarna op een bizarre en ontluisterende manier de wedstrijd.

Eerst even de voorgeschiedenis. Gedeputeerde Ad Meijer nam in mei vorig jaar plaats in het college van Gedeputeerde Staten in Flevoland, dat bestaat uit de gedeputeerden Jaap Lodders (VVD), Jan-Nico Appelman (CDA) en Michiel Rijsberman (d66). Meijer kwam ‘van buiten’: hij was tot dan toe fractievoorzitter van de SP in de Staten van Utrecht, maar wordt in Flevoland gevraagd de aan een ziekte overleden SP-gedeputeerde Arie Stuivenberg op te volgen.

Een andere rol voor Meijer, die bekend staat als een scherp debater en in Utrecht met verve de rol van oppositieleider vervult. Nu moet hij een rol gaan spelen als bestuurder in een collegiaal college van een provincie waar de politiek toch veelal gericht is op samenwerking en het bereiken van consensus. Maar na een paar goede gesprekken durven Meijer, de andere gedeputeerden en de fractievoorzitters van de coalitiepartijen het aan.

Meijer komt vervolgens een paar keer flink in aanvaring met Provinciale Staten. Hij heeft, zoals gezegd, een scherpe stijl van debatteren en wil graag ook gelijk krijgen als hij vindt dat hij dat heeft. Zijn stijl wordt door hemzelf, als hij in een debat botst met de Partij voor de Dieren en later zijn excuses aanbiedt, omschreven als ‘soms te activistische en te hoekig’.

Er vinden, kennelijk, gesprekken plaats achter de schermen, de SP wordt aangesproken op Meijers gedrag, maar er vinden nog steeds botsingen en botsinkjes plaats. Drie weken geleden is de maat vol voor VVD, CDA en D66. Ze leggen coalitiegenoot SP de keuze voor: trek Ad Meijer terug als gedeputeerde of vervang hem, want zo gaat het niet langer. De SP reageert niet voor de door de drie gestelde deadline, waarop VVD, CDA en D66 een persbericht de deur uit doen gaan: men zegt het vertrouwen in Ad Meijer op.

Dat is tactische blunder nummer één en de reden dat de drie partijen woensdag, als het debat over de ‘motie van wantrouwen’ in Provinciale Staten plaatsvindt, de wedstrijd met achterstand beginnen. In het persbericht melden de drie dat Ad Meijer niet past bij de ‘Flevolandse bestuurscultuur’. Maar past het dan wel bij die bestuurscultuur om in een persbericht het vertrouwen in een gedeputeerde op te zeggen? En waarom is geen enkele oppositiepartij daar van tevoren in gekend of meegenomen? De oppositiepartijen leggen een spervuur van vragen voor aan Jan de Reus, de fractievoorzitter van de VVD die namens de drie het woord voert. Schoorvoetend geeft hij toe: ja, dit is misschien niet zo handig geweest. Maar hij dacht dat de motie van wantrouwen wel een meerderheid zou krijgen in de staten. Dat getuigt, naast de tactische blunder, van arrogantie.

Gedurende het debat woensdag blijken er twee dingen. Ten eerste: de drie andere gedeputeerden willen ook niet met Ad Meijer verder. Ten tweede: VVD, CDA en D66 hebben maar nauwelijks antwoord op de vraag wat Ad Meijer nou precies verkeerd heeft gedaan. Is er dankzij hem vertraging opgetreden in belangrijke dossiers? Gaat het echt alleen maar om de mismatch met de Flevolandse bestuursstijl? Wat zit hier nou precies achter?

Ja, ook oppositiepartijen hebben gebotst met Meijer. Ja, ook zij merkten dat de man niet echt op z’n Flevolands de verbinding zocht. Maar is dat nou echt alles? Of zit er meer achter? VVD, CDA en D66 konden geen duidelijk antwoord geven, behalve het herhalen van de kritiek die oppositiepartijen zelf eerder hadden op Meijer.

Meijer verdedigt zich. Waar normaal gesproken politici in dit soort gevallen ‘de eer aan zichzelf houden’ en opstappen, spreekt hij vol vuur. Hij herkent zich niet in veel van de kritiek. Ja, er waren incidenten geweest, maar hij had ook zijn excuses aangeboden. En ja, zijn stijl is hoekig, maar hij is wel altijd eerlijk.

En dat laatste kon hij niet zeggen van zijn coalitiepartners. ‘Wij verschillen niet van mening over de Flevolandse bestuurscultuur. Om je daar achter te verschuilen is laf en achterbaks.’ Want volgens hem zitten er andere motieven achter, zoals zijn houding in het dossier Oostvaardersplassen die de VVD niet zint. Dat is de reden voor de ‘vertrouwensbreuk’. ‘Hier zit niet een gedeputeerde die als een soort trekpop doet wat de heer De Reus wil’.

Na uren van debatteren, waarbij VVD, CDA en D66 het flink om de oren krijgen, slaat de stemming toch wat om. Want in de tweede termijn van het debat laten de oppositiepartijen PvdA, GroenLinks, ChristenUnie en SGP voorzichtig doorschemeren de motie van wantrouwen wel te gaan steunen. Want het is een zwaar middel, maar anders ontstaat er een onbestuurbare situatie in Flevoland. Drie gedeputeerde die gedwongen worden samen te werken met een vierde gedeputeerde, dat is wat we noemen een ‘vertrouwenscrisis’.

En dan maken VVD, CDA en D66 een werkelijk fenomenale tactische blunder. In een poging de oppositiepartijen tegemoet te komen, breiden ze de motie uit met een stuk tekst, waarin ze drie dossiers noemen waarin Meijer zou hebben gefaald: er zou inhoudelijk onvoldoende voortgang zijn geboekt op de energienota, het openbaar vervoer en de Oostvaardersplassen.

Chris Jansen van de PVV is de eerste die daar gaten in schiet. Dit kan niet. In al die dossiers zijn voorstellen voorgelegd aan Provinciale Staten. Al die voorstellen voldeden aan het coalitieakkoord van de vier coalitiepartijen, althans, anders is nooit gehoord. En als een voorstel wordt voorgelegd, gebeurt toch dat toch nooit namens één gedeputeerde? Dat gebeurt toch altijd namens het ‘College van Gedeputeerde Staten’? Het college spreekt toch altijd met één mond? Waarom wordt dit nu dan opeens in de schoenen geschoven van één gedeputeerde? Omdat dat nu wel handig uitkomt?

De stemming over de motie van wantrouwen breekt aan. PvdA en GroenLinks geven aan deze motie nu niet meer te kunnen steunen. PVV, SP, Partij voor de Dieren en Senioren Flevoland zouden dat sowieso al niet doen. ChristenUnie stemt wel voor de motie. Maar de doorslaggevende stem is van SGP: fractievoorzitter Sjaak Simonse geeft aan dat dit niet kan en stemt tegen. De chaos is compleet.

Ad Meijer verlaat lachend en opgelucht de tribune. Hij zegt blij te zijn met een heleboel van wat hij deze avond gehoord heeft en is blij dat een meerderheid van de Staten vertrouwen in hem heeft. Dat is niet helemaal terecht: de meerderheid van de Staten heeft wel degelijk (veel) kritiek op hem. De motie om hem weg te sturen deugde alleen inhoudelijk niet.

Tegelijkertijd is zijn opluchting te begrijpen. Want hij gaat de volgende dag gewoon weer aan het werk, het werk dat hij leuk vindt. Maar wel met drie collega’s waarvan hij inmiddels weet dat die hem niet pruimen.

Een verziekte bestuurscultuur op het Provinciehuis, een Commissaris der Koning die gaat verkennen over hoe het nu verder moet: het is allemaal niet best. Leen Verbeek zal er een harde kluif aan hebben en wij kunnen maar één ding doen: hem veel succes en sterkte wensen. Dat heeft hij hard nodig.

Kees Bakker


Auteur

Redacteur