Marten Kingmaplein herinnert aan talloze geredde levens

Vollenhove

Het Verzetskruis en de hoge Amerikaanse onderscheiding Medal of Freedom had verzetsman Marten Kingma uit Vollenhove al. Maar in de plaats van waaruit hij in de Tweede Wereldoorlog dappere reddingspogingen ondernam om neergeschoten vliegeniers in de Noordoostpolder in veiligheid te brengen, herinnerde nog weinig aan zijn onverschrokken verzetsdaden.

Op de dag van de vrijheid kwam daar verandering in.

Heden en verleden liggen zaterdagochtend op steenworp afstand van elkaar op het parkeerterrein van beide supermarkten in Vollenhove. Heden is: optrekkende auto’s en rammelende winkelkarretjes. Het verleden staat gegroepeerd rond een naambord waarop staat: Marten Kingmaplein. Te midden van alle hectiek zit een oude man in zijn rolstoel. Frank Kingma (93) overziet het geheel trots. Zijn gedachten vliegen heen en weer tussen toen en nu. Toen is de Tweede Wereldoorlog. Als zoon van verzetsheld Marten Kingma – zelf stelde hij zijn leven ook meermaals in de waagschaal – maakte hij de oorlog mee in al z’n gruwelijke facetten.

Het tot voor kort nog naamloze plein heet vanaf nu het Marten Kingmaplein. En dat werd tijd. Uit handen van de Amerikaanse president Truman en Prins Bernhard had Kingma in de jaren na de oorlog al de Medal of Freedom en het Verzetskruis ontvangen. In Vollenhove herinnerde nog weinig aan zijn dappere verzetsdaden. Onder aanvoering van historicus Henk van Heerde en met bijval van de Belangenvereniging Vollenhove-Stad en de gemeente Steenwijkerland werd geijverd voor een eeuwige herinnering aan Marten Kingma, een belangrijke held in de Venose geschiedenis.

Bouwen in de Noordoostpolder

‘Heel zachtjes is het alsof ik hem hoor zeggen: dit was niet nodig geweest. Ik deed het omdat ik niet anders kon’, vertelt kleindochter Martine. Zij verhaalt in De Burght over de levensgevaarlijke acties die Kingma en zijn familie ondernam om neergestorte vliegeniers uit Groot-Brittannië en Amerika op te pikken voordat ze in Duitse handen terecht zouden komen. De Kingma’s waren in 1942 vanuit Leeuwarden naar Vollenhove gekomen om de pas drooggelegde Noordoostpolder te bebouwen. Ook in Vollenhove zelf bouwt het aannemersbedrijf van Kingma – zelf wonend aan de Clarenberglaan – een heel batterij aan huizen en boerderijen.

Op de zandwegen in de polder treft Kingma steeds vaker neergeschoten vliegtuigbemanning. In de laatste jaren van de oorlog verplaatst de oorlog zich steeds meer van het land naar de lucht. De Luftwaffe en de Britse en Amerikaanse bommenwerpers vechten hoog boven de huizen een keiharde strijd uit. Duizenden toestellen storten neer, ook in deze regio. Vollenhove, Kadoelen, Blokzijl, de Walengracht, Noordoostpolder; overal raken gevechtsvliegtuigen de grond. De eerste reddingsactie van Marten Kingma betreft een neergeschoten vliegenier in de Beulaker rond Pasen 1943.

Georganiseerde pilotenlijn

Met behulp van zijn chauffeurs Meindert Heidema en Klaas Bijlsma worden de gecrashte piloten in Vollenhove of Moespot opgevangen. Op de zolder van Marten Kingma worden diverse bemanningsleden verzorgd door vrouw Martha en dochter Rens. Ook valselijke identiteitspapieren worden geregeld door Kingma, evenals als kleding. Als ‘lifters’ worden de Amerikaanse en Britse piloten op den duur verder vervoerd naar Meppel. Zo ontstaat er een georganiseerde pilotenlijn tussen Vollenhove en Meppel. Volgens Henk van Heerde ondernemen de vliegeniers een hele reis, soms zelfs via België, Frankrijk, Spanje en Gibraltar, om het thuisland te bereiken.

De angst om verraden te woorden sluimert iedere rond de familie Kingma. ‘Het heeft mijn vader Frank altijd verwonderd dat nooit iemand hen heeft verraden. Meerdere mensen in Vollenhove, Blokzijl en verder in de Noordoostpolder wisten van het verzetswerk van Marten Kingma maar er werd met geen woord over gerept’, vertelt Martine. Burgemeester Rob Bats noemt het Marten Kingaplein ‘een permanent baken in Vollenhove’. ‘Het is belangrijk om letterlijk stil te staan bij de man die zo’n dikke steen heeft bijgedragen aan onze vrijheid.’ Volgens de officiële cijfers redden Marten Kingma en consorten 42 neergestorte bemanningsleden. 42 Britse en Amerikaanse gezinnen die hun geliefde ondanks alle ontberingen toch in de armen konden sluiten. En dat allemaal dankzij die dappere Kingma uit Vollenhove.


Auteur

Robert-Erik Lanting