Scheepswrak geeft geheimen bloot (filmpje)

Rutten

Akkerbouwer Dijkstra stuitte in 2016 tijdens het ploegen op een akker aan de Hopweg bij Rutten op een ongekend groot scheepswrak. Uit een verkennend archeologisch onderzoek in datzelfde jaar bleek dat het ging om een groot zeegaand 18e-eeuws vrachtschip. Wat deed dit schip op de ondiepe Zuiderzee? En waarom ging het ten onder?

Op deze en nog vele andere vragen probeert het Groninger Instituut voor Archeologie van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) deze zomer een antwoord te vinden. Onder leiding van maritiem archeoloog Yftinus van Popta is een team op dit moment bezig met de opgraving van het wrak.

Met het blootleggen van een baardmankruik gaf burgemeester Aucke van der Werff van de Noordoostpolder samen met akkerbouwer Dijkstra het officiële startsein van de opgraving, die feitelijk al een tijdje aan de gang is. De opgraving wordt uitgevoerd in opdracht van de gemeente. Het gaat om een grote bewapende koopvaarder met een geschatte lengte van 30 tot 35 meter, die vermoedelijk tussen 1715 en 1720 is vergaan op de Zuiderzee. Uit jaarringonderzoek blijkt dat het schip moet zijn gebouwd rond 1705.

Noodonderzoek

De opgraving vindt plaats omdat het scheepswrak bedreigd wordt door inklinkende grond en landbouw in de polder. ‘Het wrak ligt hier dicht onder het maaiveld, dus het is ook gedeeltelijk noodonderzoek’, legt Van Popta uit. ‘We moeten vastleggen wat hier ligt, om het voor de toekomst te bewaren’.

Maritiem archeoloog Van Popta: 'Van het grote schip hebben we naast de bodem ook een groot deel van de bakboordzijde aangetroffen, waarbij het onderste ruim en bovengelegen dek (inclusief geschutpoorten) nog aanwezig zijn. We hebben hierin een uitzonderlijk complete en goed bewaard gebleven combinatie van lading, inventaris, tuigage en bewapening aangetroffen.'

Er is een sterk vermoeden dat het om een schip uit Engeland gaat met connecties in Middellandse Zee-landen. Van Popta: ‘We hebben bestek en tinnen servies gevonden, waarop stempels uit Londen staan. Maar ook veel meetinstrumenten, zoals maatstokken en duimstokken, met daarop inches en Engelse woorden, die gebruikt werden om de inhoud van tonnen te berekenen’.

Tot op de tanden bewapend

Waar het archeologisch team nu wel een beetje zat van wordt, zijn de hopen munitie die worden aangetroffen. Van Popta: ‘Dit schip was tot op de tanden bewapend. Het gaat om honderden musket- en kanonskogels en vaten met buskruit. Maar ook kruidscheppen, pistolen en zwaarden’.

Het scheepswrak en de opgegraven voorwerpen worden komende tijd nader door de RUG geïnventariseerd en onderzocht. Indien mogelijk wordt het materiaal geconserveerd en bewaard. Het werk in de opgravingsput duurt nog tot eind augustus.

Burgemeester Van der Werff: 'Dit jaar is het 100 jaar geleden dat de Zuiderzeewet in werking trad en besloten werd ook de Noordoostpolder droog te leggen. Toen heeft men zich vast niet gerealiseerd dat het wetsbesluit, om een deel van de Zuiderzee in te polderen, ons zoveel zou leren over de nautische geschiedenis van dit land'.

Publiekskijkdag

De vindplaats bevindt zich midden in agrarisch gebied en is niet vrij toegankelijk voor het publiek. De RUG organiseert binnenkort voor geïnteresseerden en omwonenden een kijkdag op de vindplaats. In het gemeentehuis in Emmeloord wordt in de loop van deze zomer een kleine expositie ingericht, die de resultaten van de opgraving laat zien.


Auteur