‘Vrouw stond aan wieg van de tuinbouw’

Haar nieuwste boek ‘Het oerparadijs van de jager-verzamelaar’ gaat over de invloed van grootschalige landbouw op man, vrouw en milieu. Schrijfster Ine van Staveren uit Emmeloord geeft een andere kijk op de ontwikkeling van jager-verzamelaar naar landbouw en dicht daarin een belangrijke rol toe aan de vrouw. ‘Haar rol is groter en actiever dan wordt gedacht.’

Dat ontdekte Van Staveren na het lezen van wereldwijde studies. ‘In mijn boek geef ik een andere kijk op de geschiedenis’, steekt Van Staveren van wal. Ze schept wat biologische meergranenkoffie in een glas en schenkt daar kokend water op. Ze stelt de vrouw centraal in haar boek. ‘Dus niet traditioneel de ontwikkeling vanuit een zogenaamde primitieve jager-verzamelaars machostaat, waarin de man en de strijd/jacht centraal staat en de vrouw passief is.’ En die volgens populaire schrijvers als Yuval Noah Harari en Jared Diamond heeft geleid tot de huidige ecologische verwoesting en de mens als ‘homo destructor’.

Onbalans herstellen

‘Er zijn vandaag de dag meer mensen bezig met de ecologische afbraak van Moeder Aarde dan met de opbouw’, vervolgt de schrijfster. Met allerlei milieuproblemen tot gevolg. Zoals klimaatverandering door het te veel uitstoten van CO2. Maar Van Staveren brengt geen negatieve boodschap. ‘We hebben in deze tijd ook de kennis om de onbalans te herstellen. Wij kunnen die vruchtbaarheid herscheppen. Dat is de goede boodschap die ik vooral uit wil dragen. En begrip van onze vrouwengeschiedenis met respect voor de natuur helpt daarbij.’

Van Staveren woonde en werkte in de jaren tachtig en negentig op een akkerbouwbedrijf samen met haar man en legde zich ook toe op het moestuinieren. Dat was in de tijd dat het biologische op kwam. ‘Ik heb ook heel veel reizen gemaakt en kwam zo in contact met veel andere culturen.’ Dat zette haar aan het denken. ‘Ik was bijvoorbeeld onder de indruk van de eenheid en harmonie met de natuur op Bali.’

Haar interesse voor de landbouw, geschiedenis en vrouwencultuur kreeg pas echt vorm toen ze in 2009 cursussen ging volgen bij de Academie Pansophia (kenniscentrum voor de sacrale vrouwengeschiedenis).

Zo ontdekte ze dat de rol van de vrouw in de jager-verzamelaar cultuur lang niet zo passief is als wordt gedacht. ‘De vrouw droeg als verzamelaarster zeker de helft bij aan de voedselvoorziening. Ze had daardoor een enorme kennis van de natuur en stond aan de wieg van de tuinbouw.’

Diepgravend onderzoek

In de geschiedenis vindt een grote omslag plaats van vreedzame en duurzame moederculturen naar strijdende vaderculturen, ontdekte Van Staveren tijdens haar studie aan die Academie, ‘die tot heden onze houding tegenover het milieu bepaalt’.

Voor haar boek raadpleegde ze 30 Engelse titels (boeken, artikelen, video’s en interviews), 25 Nederlandse en 5 Duitse. ‘Het was vervolgens een uitdaging om niet te verzanden in details, maar om dit stukje geschiedenis zo compact en toegankelijk mogelijk te brengen. Ik denk dat dat is gelukt.’

‘We hebben zo’n mooie, rijke cultuur als vrouw. Jammer dat dat wordt onderdrukt. Dat begon al bij Genesis. We werden uit het paradijs verdreven. Door de schuld van de vrouw. Maar recent onderzoek wijst anders uit, zegt ze. De antropoloog Hugh Brody beschreef in zijn boek ‘De andere kant van het paradijs: over jager-verzamelaars, boeren en de verdeling van de wereld’, hoe de jagers-verzamelaars tegen de landbouw aan keken. Hoe ze vervolgens verdreven werden en hoe de landbouw een dominante cultuur werd.’ Het gaat volgens de Emmeloordse daarbij ook over de man-/vrouwverhouding en de aarde die ondergeschikt raakte. Dat boek inspireerde haar om nog dieper de geschiedenis van de landbouw in te duiken.

Religieuze verbinding met aarde

De vrouw droeg volgens Van Staveren niet alleen bij aan de voedselvoorziening; ze gaf ook vorm aan de eenheid en eerste religieuze verbinding met de aarde. ‘Daarbij ontwikkelde ze het pottenbakken en de draadrevolutie zoals spinnen en weven. Wist je dat er zelfs een tempel is geweest in Italië voor de godin van het weven?’ Ze laat ook een voorbeeld zien van de Venuskunst uit de Oude Steentijd. Beeldjes van ronde, volumineuze vrouwen, als symbool voor de vruchtbaarheid. ‘De mensen in de oertijd voelden zich één met Moeder Aarde en dat verbeeldden ze.’

Hoopvol

Die vruchtbaarheid van de aarde kan nu nog steeds worden hersteld. De schrijfster pakt haar boek uit de grote stapel op haar keukentafel. ‘Kijk, ik volg ook het vergroeningsproject in bijvoorbeeld China.’ Ze toont een foto van een droge, dorre vallei in China waar niks meer groeide. ‘Land dat helemaal is verwoest kost alleen maar geld. Het levert niks op. Alleen maar ellende. Daar kunnen geen mensen wonen.’ Vervolgens laat ze een plaatje zien van hoe het nu is: een oase van groen. ‘Het is zo hoopvol dat je op de meest woestijnde gebieden weer oase kunt scheppen. Dat creëert werk, inkomen en een toekomst.’

Ine van Staveren signeert haar nieuwste boek ‘Het oerparadijs van de jager-verzamelaar’ vrijdag tussen 19.30 en 20.30 uur bij boekhandel Marsman in de Lange Nering in Emmeloord.

Donna Oevering