Herziening pachtstelsel? ‘Sector wacht met smart op een wetsvoorstel’

Emmeloord - Lang hebben pachters en verpachters er op moeten wachten, maar nu is de eerste stap gezet: minister Carola Schouten heeft een Kamerbrief verstuurd over de herziening van het bestaande pachtstelsel. We spreken met Andreas van der Vis, jurist bij Countus. Wat is pachten en verpachten eigenlijk? Wat is de huidige stand van zaken en hoe ziet de toekomst van de pacht er wellicht eruit?

Door Alexander Drost

Allereerst is het goed om te weten wat pacht eigenlijk inhoudt. Als jurist staat Van der Vis vooral pachters bij. ‘Pacht is een alternatief financieringsinstrument voor landbouw. Vaak is het zo dat een boer grond in eigendom heeft. Niet iedereen is in staat landbouwgrond te kopen. Daarom is er een ander type gebruik in het leven geroepen: pacht. Iemand anders is eigenaar, die verpacht uiteindelijk, maar is niet zelf actief landbouwer. Tegen een vergoeding laat diegene een ander de grond exploiteren. De Staat is in Nederland de grootste verpachter. ’ 

Reguliere pacht

Het pachtstelsel in ons land bestaat uit twee soorten pacht: enerzijds reguliere pacht, anderzijds geliberaliseerde pacht. Van der Vis: ‘Aanvankelijk was er alleen reguliere pacht met voor de pachter veel beschermende bepalingen. Dit is pacht die iedere keer van rechtswege wordt verlengd. Dus, 6 jaar, weer 6 jaar, nog eens 6 jaar. De verpachter kan niet zomaar opzeggen en aan een ander verpachten. Het is allemaal bij wet vastgelegd. De verpachter kan wel opzeggen, maar dat kan alleen door in de wet genoemde opzeggingsgronden. Die gronden zijn erg beperkt. Voorbeelden zijn het niet gedragen als goed pachter, of wanneer je de grond niet persoonlijk gebruikt. Pacht is namelijk een persoonlijk recht. Pacht je 30 hectare, dan mag je niet zomaar 10 hectare onderverhuren.’ 

Bij reguliere pacht is er sprake van wettelijk beschermende bepalingen. ‘De wet kent bedrijfsopvolging, kinderen mogen de pacht met beschermende bepalingen voorzetten. Ook is er een voorkeursrecht. Wil de verpachter de grond verkopen, dan moet diegene de huidige pachter eerst een aanbieding doen. Tot slot, een hele belangrijke, is er een pachtnormenbesluitpachtprijstoetsing: er worden jaarlijks vaste, maximale pachtnormen vastgesteld. In Flevoland ligt de prijs per hectare bij reguliere pacht net boven de 1.100 euro.’ (Vorige week geleden zijn nieuwe pachtnormen 2019 bekend gemaakt, voor IJsselmeerpolders 1.049 maar dit geldt pas voor het volgende jaar. In 2020 wordt dit pas in de factuur verwerkt).

Liberale pacht

In de jaren ’90 van de vorige eeuw werd om meer flexibiliteit gevraagd. De maatschappij werd liberaler. Gevolgen daarvan werden ook in de pachtwereld zichtbaar. ‘Er kwam geliberaliseerde verpachting, waarbij sprake is van een vrije markt. Alle eerder genoemde beschermende bepalingen zijn er niet. Deze vorm van pacht is voor zes jaar en korter, soms maar voor een jaar. De pachtprijs staat vrij, er is bovendien geen recht op verlenging.’ Zo kan het zijn dat er voor een hectare tot wel 3.500 euro (gemiddeld 2.228 euro) wordt betaald.

Door de twee vormen van pacht is er sprake van een spagaat. Pachters bij reguliere pacht willen deze vorm namelijk graag vasthouden, Verpachters willen graag meer vrijheid ten aanzien van de pachtprijs en zijn niet altijd blij met de beschermende wetgeving’ Alle nieuwe overeenkomsten die vanaf nu gesloten worden, vallen bijna altijd onder geliberaliseerde pacht. De duurzame reguliere vorm wordt tegenwoordig eigenlijk niet meer afgesloten.

Water bij de wijn

Om de kloof te dichten gingen allereerst de betrokken partijen zelf in gesprek om tot oplossingen te komen. Op hoofdlijnen werden zij het eens, maar de tegenstellingen blijven groot. Er moest dus iets gebeuren, zag ook minister Schouten. Zij schreef daarop een Kamerbrief. ‘Daarin staan hoofdlijnen, ze schetst waar ze naartoe wil. Schouten wil in principe niet tornen aan reguliere pacht’, vertelt Van der Vis. ‘Dat is voor zittende pachters heel belangrijk. Wij als Countus staan met name pachters bij. Voor de toekomst van deze bedrijven is het voor pachters van belang dat zij kunnen vertrouwen op de beschermende bepalingen van de huidige pachtregelgeving

In haar brief schrijft de minister dat ze kortdurende pacht wil ontmoedigen. ‘Hoe, dat heeft ze nog niet exact vormgegeven. Als sector zitten we met smart te wachten op een wetsvoorstel. Maar het is altijd geven en nemen: tegenover behoud reguliere pacht moet wel wisselgeld staan. Schouten wil het mogelijk maken voor verpachters om in het pachtcontract eisen te stellen aan bodemgebruik. Dat vinden pachters weer niet fijn, die bemoeienis. Maar daar zit het wisselgeld. Je moet er iets voor inleveren.’ Als het aan Schouten ligt, komt er een nieuwe vorm van pacht: loopbaanpacht. Ook vindt er bij geliberaliseerde pacht mogelijk een doorbraak plaats en wordt de maximale termijn geschrapt, waardoor een landbouwer – zij het voor een hogere prijs - ook bij deze vorm van pacht kan werken aan continuïteit.

Middenweg

Wat vindt Van der Vis zelf eigenlijk de ideale situatie? ‘Dat is dat er een einde komt aan het tweeledige, met twee opzichzelfstaande instituten. Ze sluiten elkaar uit. Je ziet in de praktijk dat er nauwelijks nog regulier wordt afgesloten. Maar je moet verpachters er ook gelijk in geven. Met ook de keus voor een geliberaliseerd pachtcontract, lokt het afsluiten van een regulier pachtcontract niet. Het mooiste is dat er straks een wetsvoorstel komt waarin alle partijen zich kunnen vinden en dat er voor iedereen iets in het vat zit. Het is zoeken naar een middenweg. Het blijft een kwestie van geven en nemen.’