Kornelis Blok: ‘Er is veel meer tempo nodig’

Emmeloord - We zijn ons ten opzichte van tien jaar geleden veel bewuster geworden van ‘de staat van het klimaat’, bevestigt professor Kornelis Blok. “Maar we zijn er nog lang niet, er is veel meer tempo nodig.”

Blok was vorige week donderdagavond spreker tijdens het jaarlijkse duurzaamheidssymposium van de stichting Pioniers van de Toekomst. Het symposium werd dit jaar gehouden in het trainingscentrum van Enercon in Emmeloord. Ruim honderd belangstellenden waren afgekomen op het thema ‘De staat van het (polder)klimaat’. ‘Want wie moeten we nu geloven?’, zo vertolkt Henk Tiesinga, voorzitter van de Pioniers van de Toekomst, het gevoel van velen.

Blok is hoogleraar systeemanalyse aan de TU Delft. Hij is tevens lid van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) en een van de auteurs van de lijvige rapporten die het IPCC om de vijf jaar uitbrengt. Hij legt uit hoe gedegen de voor iedereen beschikbare rapporten tot stand komen. ‘Daar kijken politici ook naar. Zij doen aanbevelingen aan de hand van conclusies die wij als IPCC geven.’

Beroepstwijfelzaaiers

Maar er zijn ‘beroepstwijfelzaaiers’, gaat Blok verder. ‘In de VS heb je mensen die ervoor betaald worden om twijfel te zaaien over klimaatverandering.’ Mensen die als wetenschappers gezien worden. ‘Ook in Nederland zijn er gepensioneerde hoogleraren die veel ruimte van de pers krijgen om hun gedachten te ventileren. Maar zij doen niet mee in de reguliere wetenschap. Ze komen niet naar conferenties en nemen niet deel aan het wetenschappelijke debat. Misschien dat mensen door hun toedoen het gevoel krijgen dat de wetenschap het ook niet weet. Maar dat is niet zo’, verzekert Blok.

Gestaafd door statistieken toont Blok aan dat er nu, vergeleken met het begin van de industriële revolutie, anderhalf keer zoveel CO2 in onze atmosfeer zit. Feit is ook dat de gemiddelde temperatuur op aarde ten opzichte van 1880 met één graad is gestegen. ‘We weten zeker dat CO2-stijging en temperatuurstijging verband met elkaar houden. Het is een eenvoudig natuurkundig verschijnsel. Straling die de aarde uitstraalt in de atmosfeer, wordt via gassen waaronder CO2 weer teruggestraald naar de aarde. Hoe meer broeikasgassen in de lucht, hoe meer er teruggestraald wordt en per saldo wordt de aarde daardoor warmer. 150 jaar geleden wezen wetenschappers er al op dat dat kon leiden tot een temperatuurstijging.’ Daarnaast hebben wetenschappers in modellen gesimuleerd wat er gebeurt als CO2 toeneemt. ‘Dan treedt dat simpele natuurkundige verschijnsel ook op.’

Weerextremen

Als CO2-uitstoot niet stopt zal de temperatuur aan het eind van deze eeuw met 4 à 5 graden gestegen zijn. Effecten daarvan zijn onder meer weersextremen, zeespiegelstijging en achteruitgang van ecosystemen. Een veilige grens wat betreft temperatuurstijging bestaat volgens Blok niet. ‘Elke graad extra, zorgt voor extra veel risico.’ De temperatuurstijging beperken tot anderhalve graad - zoals op de klimaattop van 2015 is afgesproken - betekent dat de CO2-uitstoot in het midden van deze eeuw nul moet zijn. ‘Dat is een gigantische uitdaging. In feite zitten we nu al in blessuretijd en moeten we CO2 uit de atmosfeer halen.’

Op microniveau heeft Noordoostpolder de doelstelling in 2030 klimaatneutraal te zijn. Op stellingen hieromtrent wordt gereageerd dat de vraag naar elektriciteit vele malen groter zal worden dan het aanbod zonne- en windenergie. Blok bevestigt dat er nog maar enkele landen zijn, zoals Duitsland, die zo 20 tot 25 procent van hun totale elektriciteitsproductie opwekken. ‘Daar moeten we met z’n allen naartoe en dan nog veel meer. Er moet dus nog ontzettend veel gebeuren en het moet veel sneller.’

Betaalbaar

Om de samenleving mee te krijgen, moeten investeringen wel betaalbaar zijn. De overheid heeft daar verantwoordelijkheid in genomen en zal dat ook blijven doen, reageert Blok. Bovendien vallen de nettokosten volgens hem mee. ‘Die zijn maximaal 1 à 2 procent van het bruto nationaal product. Met een relatief klein bedrag van wat we allemaal op een dag verdienen kunnen we het probleem oplossen.’

Wethouder Anjo Simonse vertelt in een dialoog met avondvoorzitter Jetze Kempenaar dat hij trots is op wat er in Noordoostpolder gebeurt op het gebied van bewustwording en verduurzaming. ‘Dat komt omdat wij het Netwerk Energieneutraal Noordoostpolder en de Pioniers van de Toekomst hebben. Uiteindelijk zijn het de mensen die verbinden en anderen enthousiast maken.’

Vraaggestuurd onderwijs

Als praktische doelen noemt hij vraaggestuurd onderwijs. ‘Van degenen die nu acht jaar zijn, krijgt zestig procent als volwassenen een baan die nu nog niet bestaat. Wij werken er dus met ondersteuning van de provincie aan om onderwijs en bedrijfsleven met elkaar te verbinden.’ Daarnaast loopt er een project in een wijk in Emmeloord waar isolerende maatregelen aan woningen wordt gestimuleerd. En samen met de provincie zet de gemeente een pilot vraagafhankelijk vervoer op. ‘Je ziet overal mensen alleen in hun auto rijden, maar ook busjes en bezorgdiensten. Zo mogelijk willen we eind dit jaar van start gaan met vraaggestuurd aanbod, waarbij vervoer van mensen, diensten en pakketbezorging gecombineerd worden.’

Kempenaar vat samen dat ‘de staat van het klimaat’ een status quo is. ‘We moeten vooral kijken waar we naartoe willen. We moeten het samen doen: overheid, burgers en bedrijven. Maar ik proef dadendrang en positivisme.’