POLDERHEMEL | Zwarte gaten

Emmeloord - Er is een klasse van zwarte gaten ontdekt die lichter is dan die tot nog toe is waargenomen. Het betreft zwarte gaten met een massa tussen de 2,5 en 5 zonsmassa’s.

Aflevering 1250
6 – 13 NOVEMBER
 

Net boven kritische grens

De zwaarst bekende objecten die toch nog licht laten ontsnappen zijn neutronensterren. Doorgaans blijft de massa van neutronensterren steken bij 2,1 zonsmassa’s. Wat is het geval? Volgens de natuurkunde zal een neutronenster ineenstorten tot een zwart gat als de massa van het object de 2,5 zonsmassa’s te boven gaat. De tot nog toe waargenomen zwarte gaten waren alle zwaarder dan 5 zonsmassa’s. Theoretisch moeten er zwarte gaten zijn met een massa tussen de 2,5 en 5 zonsmassa’s. Dus met een massa net boven de kritische grens voor materie.
 
In het kader van het APOGEE-project zijn spectra van 100.000 sterren in de Melkweg vastgelegd en onderzocht op periodieke verschuivingen, wat op de aanwezigheid van een zwart gat in de nabijheid wijst. De ster draait dan met het zwarte gat om het gemeenschappelijk zwaartepunt. Uiteindelijk is er een rode reuzenster gevonden met een onzichtbare begeleider met een berekende massa van ongeveer 3,3 zonsmassa’s. Die begeleider moet dan een zwart gat zijn uit de lichtste klasse, onder de 5 zonsmassa’s. Maar omdat de Melkweg veel meer sterren (ca. 200 miljard) bevat dan de onderzochte 100.000 moeten er ook duizenden van deze lichte zwarte gaten bestaan.
 

Aan de hemel valt deze week te bekijken:

ZON- EN MAANTIJDEN (zaterdag 9 november)
Zon op: 07.48 uur; onder 16.53 uur.
Maan op: 16.18 uur; onder 04.59 uur (zondag).
 
MAAN – De schijngestalte van onze wachter groeit verder aan. Op dinsdag 12 november is het om 14.34 uur Volle Maan. Zie de Volle Maan dan om 17.19 uur opkomen in het oostnoordoosten. Na deze dag neemt de schijngestalte weer af en verplaatst de maan zich naar de ochtendhemel.
 
PLANETEN – Net na zonsondergang is met enige moeite Venus laag boven de zuidwestelijke horizon te ontwaren. Zij gaat snel onder. Als het in de avond donker wordt staan Saturnus en Jupiter laag rond het zuidzuidwesten; beide planeten gaan in de loop van de avond onder in het zuidwesten, Jupiter het eerst. Aan de ochtendhemel, kort voor zonsopgang komt Mars in het oosten op. Hij is echter niet helder; nog steeds is hij ver weg. Geleidelijk zal hij de komende maanden dichterbij komen en dus helderder worden.
 

Meteoren

Er kunnen af en toe oranje en heldere meteoren uit de richting van sterrenbeeld Stier verschijnen, Tauriden. Vanaf 6 november zijn de Leoniden in beeld. Ze komen uit de richting van sterrenbeeld Leeuw, dat ’s morgens in het oosten/zuidoosten staat.
 
René P. Elings
tel. 0527-699142 / 06-51931417; e-mail:  HYPERLINK