‘Er is hier niemand die welbewust de zaak frustreert’

Emmeloord - Jan Westmaas (65) uit Meppel is sinds 15 oktober waarnemend burgemeester van Noordoostpolder. Waar zijn voorganger Harald Bouman door de achterdeur het gemeentehuis verliet, kwam zijn niet kroonbenoemde opvolger via die deur binnen.

Tenminste er waren geen toeters en bellen, toespraken en ander vlagvertoon bij zijn entree. ‘Wel bloemen hoor’, pareert hij met een glimlach. Dat hij de burgemeesterskamer aan het Harmen Vissersplein de komende tijd als werkplek zou krijgen, had Westmaas nooit verwacht.

Echter hij staat als oud-burgemeester van Meppel bij enkele provincies op een lijstje als beschikbaar voor een waarnemerschap. En dan weet je maar nooit welke wending de carrière krijgt. Kort voordat Bouman zijn aftreden wereldkundig had gemaakt, werd Westmaas benaderd door Flevoland’s Commissaris van de Koning Leen Verbeek of hij wilde komen praten over een waarnemerschap.

Bloemen

‘Ik sta op zo’n lijst en dan kun je benaderd worden als je in bent voor een waarnemerschap. Als die vraag uit Flevoland komt kan het maar om zes gemeenten gaan. Dan ga je eerst even nadenken. Ik had uit de Noordoostpolder geen berichten ontvangen die zo verontrustend waren dat ik dacht, het gaat om de Noordoostpolder. In die zin was het ook voor mij een verrassing.’

Hij vernam overigens pas dat het om Noordoostpolder ging nadat Bouman op maandag 7 oktober zijn vertrek wereldkundig had gemaakt. ‘Ik was daarvoor al gevraagd om op gesprek te komen bij de commissaris, maar we konden voor die maandag geen afspraak plannen. Het gesprek kwam pas na 7 oktober.’

Verbeek zocht een ervaren bestuurder die inzicht kon geven in de ontstane situatie in Noordoostpolder. Westmaas is voor hem de aangewezen persoon om de weg in Noordoostpolder te effenen voordat er een procedure gestart kan worden voor een nieuwe kroonbenoemde burgemeester. ‘Ik hou van organiseren, reorganiseren en observeren. Bovendien spreekt de Noordoostpolder me aan. Ik heb jaren in Flevoland gewoond en gewerkt’, vertelt Westmaas, die voordat hij burgemeester werd in Meppel jarenlang CDA-wethouder was in Dronten waar hij als jurist werkte.

Normaliseren

De bijzondere opdracht die Westmaas kreeg, is dat hij moet bijdragen aan het normaliseren van de verhoudingen in de gemeente Noordoostpolder. ‘In zo’n situatie gaat iedereen er wat van denken. De burgemeester vertrekt en je kunt het hoe en waarom ervan niet goed plaatsen. Het gaat er nu om dat we ons weer gaan bezighouden met de dingen waar we ons mee moeten bezighouden. Wat er is gebeurd, was zeer vervelend voor alle betrokkenen, dat moeten we een plek geven, maar we moeten wel weer aan het werk gaan. Dat noem ik ook normaliseren van verhoudingen. Je moet het niet zwaarder lezen dan dat het er staat. Maar, het is ook niet zo van: ‘we gaan over tot de orde van de dag’.’

Naast het normaliseren van de verhoudingen moet hij op verzoek van de commissaris verkennen óf laten verkennen hoe de raad, het college en de ambtelijke organisatie zich tot elkaar verhouden en de wijze waarop zij hun rol en verantwoordelijkheid invullen. De commissaris wil daarvan een rapport ontvangen. Of hij dat zelf gaat doen of laat doen, kan Westmaas nog niet zeggen.

Verkennen

‘Dat vroegen de fractievoorzitters ook toen ik met ze kennismaakte. Het zou vreemd zijn als iemand gaat acteren op de wijze dat ie weet wat er precies is. Ik wil eerst wel weten: is er wat aan de hand en wat is er dan aan de hand. Ik ben nu bezig met kennismaken met mensen binnen en buiten de organisatie om een beeld te vormen van hoe die kringen zich tot elkaar verhouden. Hoe lopen de verbindingen en dan moet je er eerst ook onderdeel van uitmaken om te voelen, of er wat is.’

Of er uiteindelijk iemand van buiten komt om dit onderzoek verder uit te spitten kan Westmaas niet zeggen. ‘Dit onderdeel, de verkenning, doe ik zelf. En op basis van die uitkomst ga ik nadenken wat ik ga doen. Ik heb de rol van waarnemend burgemeester. Ik ben hier om iets te gaan doen of niet. Afhankelijk van wat ik zie, kijk ik naar vervolgstappen. Iedere onderzoeker moet eerst observeren. Als er geen noodzaak is, gaan we niks anders doen.’

Normaal

Als ervaren bestuurder weet Westmaas hoe een gemeente hoort te werken, wat ‘normaal’ is. Hij gaat kijken of Noordoostpolder zich houdt aan de mal waarin de werkwijze van de gemeente gegoten is. ‘Voor 95 procent doen alle gemeenten exact dezelfde dingen. In de kern gaat het erom: wie gaat waarover. Mensen moeten niet op een andere stoel gaan zitten dan loopt het een keer fout. Ik zeg niet dat dat hier aan de orde is, maar ik ga er op procesniveau en qua procedures naar kijken; doet het college en de ambtelijke organisatie de goede dingen en kloppen de procedures. Dat kun je objectief bekijken naar de regelen der kunst met de lokale kleur die erbij hoort.’

Resetten

En mocht dat niet zo zijn dan moet de organisatie terug naar de basis. ‘We stellen de kaders vast waarbinnen de mensen aan het werk kunnen. Misschien moeten we dan op de resetknop drukken. Terug naar fabrieksinstellingen’, stelt Westmaas. Het onderzoek zal het allemaal uitwijzen. Westmaas krijgt er zo lang nodig is tijd voor. De verwachting is dat er niet voor 2021 een nieuwe kroonbenoemde burgemeester in Noordoostpolder komt.

Westmaas is enthousiast aan zijn missie in de polder begonnen. ‘Deze opdracht past bij mijn type persoon. Ik ben in burgemeestersland niet het archetype van de burgervader, al kan ik dat ook zijn, maar daarvoor ben ik hier niet ingehuurd. Ik onderzoek graag hoe dingen anders kunnen met een positief gevoel voor iedereen. Er is hier niemand in het huis, niemand in de gemeenteraad en college die welbewust dingen doet om het te frustreren, is mijn overtuiging. Maar het is wel de vraag of de radertjes nog wel op dezelfde manier aan elkaar gekoppeld zijn zodat de klok goed loopt. En dat is wat we willen; een goed lopende organisatie met een uitstraling van trots naar buiten toe.’

Cees Walinga