Analyse: Stikstofrapport doodsteek of steun in de rug van Lelystad Airport?

Lelystad - Afgelopen week verscheen het advies van de Commissie Remkes over de groei van de luchtvaart in Nederland in relatie tot de stikstofproblematiek. Nu de rookwolken zijn opgetrokken, waagt journalist Kees Bakker zich aan een persoonlijke analyse.

Dinsdag werd er, toen het rapport nog niet uit was, door de tegenstanders van Lelystad Airport al juichend op gereageerd. Een dag later was het tegendeel het geval, nadat commissievoorzitter Johan Remkes zelf ook had gereageerd dat men met zijn advies aan de haal was gegaan.

Nu de rookwolken zijn opgetrokken, zou je zelfs kunnen concluderen dat het advies een steun in de rug is voor de opening van Lelystad Airport als vakantieluchthaven. Een persoonlijke analyse.

Peuteren

Dinsdag vielen de tegenstanders van Lelystad Airport elkaar nog bijkans huilend in de armen. Het gevoel werd door Jesse Klaver van GroenLinks als volgt samengevat in een tweet: ‘Dit kan niet anders dan einde opening Lelystad Airport betekenen. Dat zou echt goed nieuws zijn voor omwonenden, onze luchtkwaliteit en het klimaat.’

Johan Remkes reageerde een dag later, toen zijn rapport ook officieel het daglicht had gezien, wat geïrriteerd. ‘Dat staat niet in ons rapport. Iedereen zit erin te peuteren en haalt eruit wat in het eigen straatje past. Wij denken dat groei van de luchtvaart wel degelijk mogelijk is, mits de stikstofuitstoot van de luchtvaartsector naar beneden gaat.’ Later voegde hij daar nog wat aan toe. ‘Mijn persoonlijke opvatting is dat Lelystad Airport nodig is. Ik ben zelf al langer betrokken bij het luchtvaartdossier en heb gezien dat de ruimte voor groei van Schiphol beperkt is. Ook qua geluidsoverlast. Dus is de openstelling van Lelystad Airport volgens mij noodzakelijk. En ik heb ook gezien dat daar al stevig geïnvesteerd is.’

Stikstofuitstoot

Remkes heeft, op verzoek van minister Carola Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, gekeken naar de stikstofuitstoot van luchtvaart en vliegvelden. Dat is een hot item: de Raad van State heeft eerder vastgelegd dat er bij activiteiten als intensivering of uitbreiding van bedrijven in de agrarische sector of de bouw van woningen, kantoren en bedrijven gekeken moet worden wat dat betekent voor de stikstofuitstoot, die neerslaat in beschermde natuurgebieden. Tot dan toe was het beleid dat het voldoende was dergelijke activiteiten in de toekomst te compenseren, door bijvoorbeeld meer natuur aan te leggen, maar dat vindt de Raad van State onvoldoende. Compensatie moet onmiddellijk plaatsvinden, niet in de (verre) toekomst. De stikstof die neerslaat in natuurgebieden, is namelijk bedreigend voor de kwaliteit en biodiversiteit van die gebieden.

Lasten delen

De agrarische sector is voor het grootste deel verantwoordelijk voor de stikstofuitstoot in Nederland, namelijk voor 45 procent van het geheel. En dus was de eerste reactie van enkele politieke partijen dat daar naar gekeken moest worden, naar krimp van de agrarische sector om de stikstofuitstoot in Nederland terug te brengen. De agrarische sector wees op haar beurt naar de luchtvaart: als wij een bijdrage moeten leveren, moet de luchtvaart dat ook doen. En ook al is de luchtvaart maar voor een heel klein deel verantwoordelijk voor de stikstofuitstoot in Nederland, nog geen procent van het totaal, is dat niet onredelijk.

Compensatie

Dat concludeert de commissie Remkes ook: iedere sector moet zijn bijdrage leveren aan het terugbrengen van de stikstofuitstoot, dus de luchtvaart ook. Bovendien is het aandeel van de luchtvaart iets groter dan werd gedacht. Voorheen werd alleen de uitstoot van luchtvaartactiviteiten (taxiën, stationair draaien en vliegen) onder de 3.000 voet meegeteld, maar Remkes vindt niet alleen dat de uitstoot daarboven eveneens moet worden meegenomen, maar ook de stikstofuitstoot van de bedrijvigheid rond een luchthaven (zoals bijvoorbeeld het autoverkeer van vertrekkende en arriverende passagiers). Want als je dat allemaal meetelt, is het aandeel van het vliegverkeer in de stikstofuitstoot zo’n 1,1 procent.

Remkes vindt dan ook dat de luchtvaart actief de stikstofuitstoot moet terugbrengen. Dat kan door bijvoorbeeld bij het benaderen van luchthavens vliegtuigen meer glijvluchten te laten maken, door vliegtuigen elektrisch te laten taxiën en stationair draaien, maar ook door als luchthaven te stimuleren dat mensen per openbaar vervoer naar je toekomen en niet met de auto.

Twee luchthavens

Remkes’ advies heeft zich toegespitst op twee luchthavens: Schiphol en Lelystad Airport. Dat zijn namelijk de luchthavens waar gesproken wordt over groei van het vliegverkeer. Voor Schiphol geldt volgens het advies dat er eerst door de luchtvaart en –haven geïnvesteerd zal moeten worden in het terugbrengen van de stikstofuitstoot op en rond de luchthaven voor er sprake kan zijn van groei.

Voor Lelystad is dat anders, omdat er geen sprake is van een bestaande situatie met stikstofuitstoot. De stikstofuitstoot van het kleine vliegverkeer is namelijk niet bekend, maar zal nog geringer zijn dan die van passagiersvliegtuigen. Daarom zal in Lelystad vooral gekeken moeten worden naar hoe de stikstofuitstoot van Lelystad Airport als vakantieluchthaven gecompenseerd kan worden in de directe omgeving. Dat kan nog steeds door te stimuleren dat mensen zoveel mogelijk met het openbaar vervoer naar de luchthaven gaan, maar het zou wellicht ook kunnen door agrarische bedrijven in de omgeving uit te kopen en daarmee de totale stikstofuitstoot terug te brengen. Daarnaast vindt Remkes het nog wel noodzakelijk dat het milieu effect rapport (m.e.r.) van Lelystad Airport wordt aangepast. Daarin moeten namelijk ook de gevolgen van stikstofuitstoot van vliegverkeer boven de 3.000 voet en de bedrijvigheid op en rond het vliegveld worden meegenomen. De m.e.r. hoeft van Remkes niet over, maar moet worden aangepast.

Goed nieuws

Het slechte nieuws is: dat kost allemaal tijd. En daarmee komt de opening van Lelystad Airport voor dit jaar wel onder druk te komen.

Hoe ik er verder goed nieuws in lees, als je wil dat het vliegveld open gaat? Nou, de adviezen uit het rapport betekenen dat Schiphol aanzienlijk meer moeite zal moeten doen en tijd nodig zal hebben om de stikstofuitstoot van de nationale luchthaven terug te brengen. Tegelijkertijd zit men aan de grens van het aantal vliegbewegingen dat daar mag plaatsvinden.

In Lelystad is het veel eenvoudiger de stikstofuitstoot de compenseren. En dus wordt hiermee de noodzaak om Lelystad als alternatief voor vakantievliegverkeer voor Schiphol alleen maar groter.

Don’t shoot the messenger

Ik heb begrip voor de zorgen in de wijde regio rond Lelystad Airport over geluidsoverlast en gun tegenstanders van Lelystad Airport hun overwinningen, echt waar. Maar dat men in een vroegtijdig stadium met dit rapport aan de haal is gegaan en het claimt als de definitieve nekslag voor Lelystad Airport, is dus onterecht. En dan zullen sommige tegenstanders wel weer roepen: oh, daar heb je Kees Bakker weer, die is voorstander van de ontwikkeling van Lelystad Airport tot vakantieluchthaven. Dat is waar, dat ben ik en daar maak ik geen geheim van. Tegelijkertijd gaat deze analyse uit van feiten. Dus als je het niet met me eens bent, beargumenteer dat dan op basis van feiten, niet door de boodschapper aan te vallen.

Dat Jesse Klaver roept dat het definitief niet openen van Lelystad Airport een overwinning voor de omwonenden zou zijn, vind ik kwalijk van een Haags politicus. Nogmaals: ik heb respect voor de kritiek van GroenLinks op (de groei van) de luchtvaart en ze zijn daar ook consequent in. Ze dwingen er ook veranderingen mee af die voor iedereen goed zijn, dus een tegengeluid is ook nodig. Maar de omwonenden van Lelystad Airport wonen in Flevoland, en ik meen te weten dat die in overgrote meerderheid graag willen dat Lelystad Airport groeit en een vakantieluchthaven wordt. Als dat nu, na zoveel beloftes en investeringen, alsnog niet doorgaat, zou dat een enorme klap zijn in het gezicht van die omwonenden. Hoe je daar een overwinning in kunt zien, ontgaat me.

Kees Bakker